Overstromingen in beeld

Vechten tegen water

Er is een kans dat jij een overstroming meemaakt. Wat doe jij als het water komt?

Overstroming in de Randstad

Uitgeschreven tekst

VOICE-OVER: De meeste dijkringen zijn klein van omvang.
Dit is een van de grootste en meest kwetsbare van ons land: dijkring 14.
De vier grote steden, het Westland, de Tweede Kamer het economisch hart, straks onder water.

(Luchtbeelden van Nederland waarin het gebied binnen dijkring 14 oplicht. Langs de kust liggen blauwe vlekken.)

DREIGENDE MUZIEK

Zelfs 48 uur na de dijkdoorbraak blijft het zoute water de badkuip instromen.
Honderdduizenden mensen in paniek.

(De blauwe vlekken zijn intussen veel groter en dringen meer het binnenland in. Bijna de helft van het gebied is nu blauw.)

DE DREIGENDE MUZIEK SPEELT VERDER EN ZWELT AAN

Schiphol: onbereikbaar. Vluchten via de snelwegen is onmogelijk want alle wegen en opritten staan onder water.

(Er is een netwerk van witte lijnen verschenen over de blauwe gedeelten, die in Zuid-Holland en Noord-Holland liggen. Verder het binnenland in is het nog oranje en groen.)

DE DREIGENDE MUZIEK ZWELT VERDER AAN EN EBT DAN WEG

(Beeldtekst: VPRO Nederland van boven. Het luchtbeeld van Nederland verdwijnt. Over een donkere achtergrond bewegen witte lijnen als de wieken van een helikopter.)

GERONK VAN EEN HELIKOPTER DAT AANZWELT EN WEGEBT

Deze film laat de gevolgen van een overstroming in de Randstad zien. Eén van de grootste die ons kan treffen.

Schade na een overstroming

Video download en uitgeschreven tekst

VOICE-OVER: We blijven verhogen, verbreden, vernieuwen.
De meest veilige delta ter wereld.

(Een kustlijn vanuit de lucht. Achter een lichtgekleurde strook ligt groen land.)

BEKLEMMENDE MUZIEK

En toch, die ene catastrofale orkaan.
De gevolgen van de ramp worden zichtbaar.

(Zand waait rond, wolken trekken snel over.)

Niet alleen het gebied binnen dijkring 14 wordt getroffen, maar ook Zeeland...

(Luchtbeelden van Zeeland. Er verschijnt steeds meer blauw. Onder in het beeld lopen twee tellers.)

DE BEKLEMMENDE MUZIEK SPEELT VERDERNoord-Holland...

(Ook in Noord-Holland breidt het blauw zich uit.)

DE BEKLEMMENDE MUZIEK SPEELT VERDERen Flevoland.
Overal blijft het water stromen, zelfs een week na de eerste doorbraak.

(Nederland is bedekt met grote blauwe vlekken. De beide tellers lopen door.)

DE BEKLEMMENDE MUZIEK SPEELT VERDER

De schade loopt op tot 121 miljard en bijna 2,3 miljoen inwoners zijn getroffen.
Het aantal doden wordt geschat op ruim tienduizend.

(Het beeld van Nederland met de blauwe vlekken verdwijnt. De tellers staan stil op: slachtoffers 2.290.000 en: schade 121 miljard euro. Zachtgeel zonlicht stroomt in een brede baan over een kalme watervlakte.)

DE BEKLEMMENDE MUZIEK GAAT OVER IN RUSTIGE MUZIEK

Al dat water moeten we ook weer wegpompen.
Daar zijn we na een jaar nóg mee bezig.

(De brede baan zonlicht schijnt nog op het gladde wateroppervlak. Luchtbeelden van een lichtgroene kust met donker water erlangs.)

DE RUSTIGE MUZIEK SPEELT VERDER

We moeten ons land helemaal opnieuw opbouwen.

(De lichtgroene, grillige kustlijn vormt een diepe inham in het land. Voor de kust liggen diverse eilanden. Verderop krijgt het land een lichtere tint.)

DE RUSTIGE MUZIEK SPEELT VERDER

(Een landschap met bomen dat deels onder water staat. Verschillende bomen zijn geknapt. Een uitgestrekte watervlakte tegen een ondergaande zon waaruit bomen en struiken opsteken.)

(Een stuk strand bij eb vanuit de lucht. Het natte zand weerspiegelt het zonlicht en de hemel. De zee met een dijk erlangs. Tegen het talud zijn betonblokken in een dambordpatroon geplaatst. Achter de dijk bevindt zich een weidelandschap met sloten en een plas. Een stuk verderop staat een oud-Hollandse molen.)

DE RUSTIGE MUZIEK SPEELT VERDER

(Een glooiend landschap met zandheuvels en bosjes. Op de rand van een kom staat een gele graafmachine. Wat lager staan nog enkele voertuigen. Beeldtekst: VPRO Nederland van boven. Het glooiende landschap verdwijnt. Over een donkere achtergrond bewegen witte lijnen als de wieken van een helikopter.)

GERONK VAN EEN HELIKOPTER DAT AANZWELT EN WEGEBT

De kans op een erge overstroming is klein, maar de mogelijke schade groot.

Eerste beelden van de Stormramp

Video download en uitgeschreven tekst

(Beeldtekst: Polygoon-Profilti-Productie. Beeldtitel: Extra editie van Neerlands Nieuws. De eerste beelden van de stormramp. Voice-over:)

DRUKKE ORKESTMUZIEK

VOICE-OVER: Een hevige orkaan samenvallend met een springvloed bracht op 1 februari een ramp over Nederland.
Een ramp die een nog niet vast te stellen schade veroorzaakte en helaas vele tientallen mensenlevens kostte.
Onder de kracht van de wilde watermassa's bezweek in IJmuiden alles wat zich aan het strand bevond en werden in de haven schepen vernield.
De verschillende badplaatsen hadden het zwaar te verduren.
Overal werden grote stukken van de duinreep weggeslagen en bouwwerken verwoest.

(Zwart-witbeelden van de ramp.)

In Noordwijk verdween een deel van de boulevard in de golven.

(Een verwoest huis.)

In Katwijk was het beeld weinig anders.
Ook hier ravages en ruïnes op vele plaatsen.

(Zeewater slaat tegen duinen aan.)

Aan de kust bij 's-Gravenzande dreigde groot gevaar.
Hier had het water een gat geslagen in de duinen.
Met man en macht werd er gewerkt om dit gat te dichten, en met succes.
De zee die hier het Westland, de tuin van Nederland dreigde binnen te vallen, kon worden bedwongen.
De plaatsen ten noorden van de Nieuwe Waterweg Hoek van Holland, Maassluis en Vlaardingen hadden eveneens veel van het water te lijden.
Talrijke industrieën liepen grote schade op.

(Iemand trekt aan een bootje in een ondergelopen straat.)

DE ORKESTMUZIEK SPEELT VERDER

Ook Rotterdam werd op vele plaatsen het slachtoffer.
Hele stadswijken werden overstroomd.

(In de deuropening van een huis staat iemand naar een overstroomde straat te kijken. Midden in de straat staat een auto. Op een ondergelopen terrein met verschillende loodsen staat een treinwagon.)

DE ORKESTMUZIEK SPEELT VERDER

Het hoog opgestuwde water van de Maas overspoelde ook vele spoorwegemplacementen.

(Tussen twee vernielde treinsporen ligt water. Een grote groep mensen staat te kijken naar mannen die op het terrein aan het werk zijn. Op een spoor ligt een afgebroken hek.)

DE ORKESTMUZIEK SPEELT VERDER

Ook in Dordrecht ontstond een noodtoestand.
Verschillende dijken rondom de stad waren in de loop van de rampzalige nacht doorgebroken waardoor ook hier de spoordijken ondermijnd werden en de hele binnenstad onder water liep.
Overal werden in de vroege morgen van deze trieste zondag barricaden opgericht om het water, dat naar men verwachtte nog zou stijgen, te keren.
Het verkeer in de stad moest met roeiboten worden onderhouden.
Talloze bewoners van benedenhuizen moesten hun woningen verlaten en elders een onder zoeken.

(Een man gebruikt een roeispaan om met een bootje door een ondergelopen straat te varen. Verschillende mensen lopen achter elkaar vlak langs huizen, sommigen met een fiets aan de hand.)

DE ORKESTMUZIEK WORDT WEER DRUKKER

Hoezeer Dordrecht en omgeving ook van het water te lijden hadden veel ernstiger was de toestand verder naar het zuiden.
Hier waren onder andere bij Willemstad de dijken van het Hollandsch Diep doorgebroken waardoor in het westen van Noord-Brabant vele polders onder water kwamen te staan.
De bevolking hier kreeg slechts tijd om het hoognodige bij elkaar te pakken en moest in allerijl een heenkomen zoeken.
Zij werd met autobussen en vrachtauto's uit het overstroomde gebied weggevoerd voor een deel naar Roosendaal, waar treinen gereedstonden om de mensen naar veiliger oorden over te brengen.

(Volwassenen en kinderen lopen naar een trein. Verschillende mensen slepen met zandzakken.)

DE ORKESTMUZIEK WORDT RUSTIGER

De militairen die onmiddellijk van verlof naar hun garnizoenen waren teruggeroepen werden op vele plaatsen aan het werk gezet want steeds nieuwe gebieden dreigden aan het water ten prooi te vallen.
Ook burgerarbeiders werden ingeschakeld.

(Mensen verplaatsen zand met schoppen. Door een harde wind slaat er water tegen een weg aan waarover een auto rijdt.)

DE RUSTIGE MUZIEK SPEELT VERDER

DOOR DE RUSTIGE MUZIEK KLINKT GERAAS VAN DE WIND

(Nog meer golven slaan tegen de weg aan. Een auto passeert eerst een legerauto en rijdt dan langs een boerderij die ingesloten is door water. De ruitenwissers van de auto gaan snel heen en weer, terwijl hij door een ondergelopen en verlaten straat rijdt.)

Bij Kapelle in West-Brabant stonden de militairen voor een praktisch onuitvoerbare taak.
Hier had het water zulke enorme bressen in de dijken geslagen dat er geen houden meer aan was.

(Een wilde watermassa stroomt langs een kale boom en langs huizen die totaal verwoest zijn. Voor een groep mensen loopt een kudde koeien. Over de weg waait water.)

GERAAS VAN DE WIND EN VAN HET WATER

Ook hier begon toen de trieste uittocht van mensen en vee.

(De koeien lopen door het water dat door een harde wind over de weg wordt geblazen. De dieren beginnen steeds sneller te lopen. Meerdere mannen rennen achter hen aan.)

GEHUIL VAN DE WIND

DOOR HET GEHUIL VAN DE WIND KLINKT ZACHTE MUZIEK

(In een straat die niet ondergelopen is, staat een veewagen. Een man geeft een koe een tik met een stok, zodat ze de wagen inloopt. Vervolgens stapt ook een andere koe het voertuig in.)

Juist op het ogenblik dat ons land zich zo goed mogelijk hersteld had van de grote schade die het in de oorlog op vele punten had geleden heeft de natuur in al haar hevigheid van vele gedeelten van ons land opnieuw een ruïne gemaakt.

(Een wilde watermassa stroomt langs bomen die bij een boerderij staan. Vrouwen en kleine kinderen met dekens en jassen in hun handen lopen dicht bij elkaar.)

GERAAS VAN DE WIND EN VAN HET WATER

Aan de rand van de geteisterde gebieden werden op verschillende plaatsen opvangcentra voor de vluchtelingen ingericht.
Het Nederlandse Rode Kruis en andere hulpdiensten en talloze vrijwilligers spanden zich tot het uiterste in om zo veel mogelijk de nood van de geëvacueerden te verlichten.
Telkens kwamen nieuwe groepen mensen met de schamele resten van hun bezittingen in de evacuatiecentra binnen.
Van de gezichten van het merendeel waren de schrik en de doorstane angsten en het grote verdriet duidelijk af te lezen.
Velen hadden in enkele noodlottige uren schier alles verloren wat in hun leven betekenis had en ondergingen de zo spontaan van alle kanten aangeboden hulp met begrijpelijke gelatenheid.

(Op een vloer ligt een grote berg schoenen. Aan een tafeltje zitten mensen met elkaar te eten.)

MELANCHOLISCHE ORKESTMUZIEK

De totale omvang van deze ontzettende ramp is nog niet te overzien.
Het aantal slachtoffers stijgt nog voortdurend.
Moge de nood der getroffenen door het daadwerkelijk medeleven van het gehele Nederlandse volk worden verzacht.

(Mensen slapen op brancards. Een doorgebroken dijk vanuit de lucht.)

DE MELANCHOLISCHE MUZIEK EBT WEG

De ontstellende omvang van de stormramp werd pas echt duidelijk op de tweede en derde dag. Vooral uit de luchtopnamen bleek hoezeer het water het zuidwestelijk deel van ons land had geteisterd.
Op ontelbare plaatsen had het de dijken doorbroken.
Meer dan 100.000 hectaren vruchtbare grond werden door het zoute water van de zee overspoeld en daardoor in enkele uren voor lange tijd onbruikbaar gemaakt.
Helaas bleek ook dat deze catastrofe niet aan tientallen, maar aan honderden mensen het leven kostte.

(In het water staan paarden.)

Van de veestapel kon vooral in de getroffen gebieden van Zeeland maar weinig worden gered.

(Een ondergelopen dorp.)

Tientallen dorpen werden overstroomd en van de buitenwereld afgesloten.
Hetgeen de hulpverlening vooral in de eerste dagen aanzienlijk bemoeilijkte.
Dit is het beeld van een der Zeeuwse dorpen.
Zo zijn er vele in dit zo zwaar bezochte land.

(Een weggeslagen spoorweg.)

De spoorwegverbindingen werden volkomen vernield.
Op de smalle landtong tussen Brabant en Zuid-Beveland werden de rails over grote afstand weggeslagen.
Vele bewoners van dit Zeeuwse eiland wisten met de hulp van militairen over de nog intact gebleven delen van de spoorbaan naar veiliger gebied te ontkomen.

(Kinderen en vrouwen zitten met dekens om hun lichaam geslagen boven op een platte kar die over een treinspoor wordt geduwd. Iemand probeert op een volle kar te klimmen die door het water wordt getrokken door twee paarden.)

MEESLEPENDE MUZIEK

De paarden die in dit gebied altijd al zulke trouwe helpers van de mensen zijn geweest bewezen ook in deze rampspoed nog vaak uitstekende diensten.

(Twee paarden trekken een kar vol met mannen en vrouwen door het water. In de verte staat een kerk.)

DE MUZIEK SPEELT VERDER

In Oost Zeeuws-Vlaanderen werd het gebied rond Ossenisse en Hontenisse door het woedende water uit de Schelde blank gezet.
Ook hier zagen we dezelfde ellende als op zovele plaatsen elders.

(Voor een gemeentehuis staan mensen.)

Namens de koningin bezocht prinses Wilhelmina dit gebied.
De bewoners van Kloosterzande tonen zich zeer dankbaar voor dit spontane gebaar van medeleven.
In de lage delen van Terneuzen in Zeeuws-Vlaanderen steeg het water meters hoog.
Toen wij hier tegen het vallen van de avond arriveerden waren de bewoners bezig om nog iets van hun huisraad in veiligheid te brengen.
In dit stadje werden vier mensen het slachtoffer van de watersnood.

(In het water drijft puin.)

In West-Brabant bracht de watervloed onder andere groot onheil over het plaatsje Halsteren.
De verbindingsweg met Steenbergen vertoont een reusachtige ravage.
Talloze huizen langs deze weg zijn volkomen verdwenen.
Tot dusver is bekend dat hier zeventien mensen om het leven kwamen.

(Mannen en vrouwen lopen over een weggeslagen straat.)

Honderden inwoners van het dorp die dakloos waren geworden, moesten evacueren.
Ook hier deden militairen wat zij konden om de bevolking in haar nood bij te staan.

(Mensen lopen voorzichtig over losse stenen die in de verwoeste straat liggen. In een weiland slepen twee paarden een dode koe achter zich aan.)

BEKLEMMENDE MUZIEK

De duizenden kadavers van verdronken vee die een ernstig gevaar opleveren voor de volksgezondheid worden, waar dat mogelijk is, reeds verwijderd.

(In de verte staat een molen die ingesloten is door water.)

In Zuid-Holland werden vele polders in de Alblasserwaard overstroomd.
Over grote afstanden zag men niets anders dan één onafzienbare watervlakte.
In het welvarende dorp Papendrecht werd veel schade aangericht.
Onder andere doordat talloze huizenblokken tot aan de bovenverdiepingen in het water kwamen te staan.
Daar er ernstig gevaar bestond dat het water nog meer dijken zou verbreken besloot men het vee te evacueren.
Van alle kanten werden veewagens naar de bedreigde polders gedirigeerd en in allerijl werden koeien en paarden ingeladen en getransporteerd.

(Een ondergelopen gebied.)

In de omgeving van de Moerdijk heeft het kolkende water eveneens op ontzettende wijze huisgehouden.
De belangrijke verkeersweg van Dordrecht naar de Moerdijkbrug werd op vele plaatsen weggespoeld.
De landerijen kwamen tot ver in de omtrek blank te staan.

(Een groot gebied dat volledig onder water staat. Mensen lopen over een vernielde spoorweg.)

MEESLEPENDE MUZIEK

Zeer grote vernielingen werden aan de spoordijk aangericht.
Hierdoor werd de verbinding tussen Noord- en Zuid-Nederland via deze route verbroken.
Het internationale treinverkeer naar België en Frankrijk dat normaal van deze lijnen gebruikmaakt, moest worden omgeleid.
Zo groot is de schade dat het geruime tijd zal duren voordat op dit traject weer treinverkeer mogelijk zal zijn.
Vele boerderijen in deze streek werden vernietigd of raakten, voor zover ze op hoger gebied lagen, geïsoleerd.
Kleine reddingsploegen waren dag en nacht in touw om de mensen uit deze gevaarlijke omgeving weg te halen.

(Een bootje met een reddingsploeg aan boord vaart door een gebied dat volledig blank staat.)

DREIGENDE MUZIEK DIE AANZWELT

Pas op een tocht met zo'n reddingsboot blijkt het duidelijkst welke geweldige krachten in die noodlotsnacht van de eerste februari aan het werk zijn geweest.

(Een doorgebroken dijk.)

Hoe sterk de boer gehecht is aan zijn grond en zijn bedrijf bleek op sommige plaatsen waar men slechts ouden van dagen en kinderen kon meenemen maar waar de boer en zijn helpers weigerden het erf te verlaten.

(Een boer en z'n helpers zwaaien.)

Tot de zwaarst getroffen plaatsen in Zuid-Holland behoort het dorp 's-Gravendeel in de Hoeksche Waard waar, naar tot op dit ogenblik bekend is 55 mensen in de woedende watermassa's verdronken.
Bijzonder tragisch was hier wel de omstandigheid dat twintig hunner die meenden een veilig onderkomen in enkele huizen te hebben gevonden het leven verloren doordat deze huizen door het water ondermijnd werden en instortten.

(Terwijl het sneeuwt, lopen mannen over een brug.)

DRUKKE MUZIEK

In de polders rond 's-Gravendeel waar het reddingswerk nu en dan door sneeuwstormen bemoeilijkt werd voeren sloepen en barkassen van de marine af en aan met mensen die uit benarde posities bevrijd waren.

(Meerdere mannen wijzen een vrouw met haar kind naar een vrachtwagen.)

RUSTIGE ORKESTMUZIEK

Op de smalle dijk hielpen politie en militairen een snelle afvoer van de mensen bevorderen.

(Op de dijk lopen en staan veel mensen. Een vrouw met een deken wordt ondersteund door een man. Door de lucht vliegt een vliegtuig.)

DE RUSTIGE ORKESTMUZIEK SPEELT VERDER

In de lucht boven het verdronken land vlogen hulp- en verkenningsvliegtuigen zonder ophouden rond.
Uit deze machines werden vaak de aanwijzingen gegeven die de reddingsploegen nodig hadden om tijdig op kritieke punten te komen.
Want ook aan het einde van de derde dag bevonden zich nog tallozen in levensgevaar.

(Een landkaart van het zuidwesten van Nederland.)

Hoezeer het zuidwesten van ons land te lijden heeft gehad blijkt uit deze landkaart waarop de door het water verzwolgen gebieden zwart zijn getekend.
Men moet terecht van een nationale ramp spreken.
Vanaf de eerste dag werd de hulpverlening met kracht aangepakt en geleidelijk kwam zij steeds beter op gang.
De ernst van de ramp deed Zijne Koninklijke Hoogheid Prins Bernhard besluiten zijn verblijf in de Verenigde Staten af te breken en naar Nederland terug te keren.
Hij vloog boven plaatsen waar helikopters bezig waren mensen in veiligheid te brengen, die daar soms twee of drie dagen op kleine droog gebleven gedeelten hadden gebivakkeerd.

(Een gestrand schip.)

Ergens midden in het land ligt een veerpont die daar als door een reusachtige hand zomaar doelloos is neergezet.
Vele plaatsen hebben in deze dagen in ons land en in de wereld een trieste bekendheid gekregen.
Dit is Oude-Tonge op Overflakkee, waar 300 mensen in de golven omkwamen.
In de omgeving van het dorp Oosterland, op ditzelfde eiland is over grote afstanden alles vernield.

(Het ondergelopen dorp en weilanden vanuit de lucht.)

DRUKKE, SPANNENDE MUZIEK

Het dorp zelf betreurt het verlies van meer dan veertig mensenlevens.

(Een ander verwoest gebied met huizen, ook vanuit de lucht.)

DE DRUKKE, SPANNENDE MUZIEK SPEELT VERDER

Een groot deel van de gemeente Stavenisse op Tholen is volledig verwoest.
Voor zover men thans kan overzien, zijn ook hier 300 mensen verdronken.
Woorden schieten tekort om het drama dat zich aan deze streek voltrokken heeft, te beschrijven.

(Een rij vernielde huizen. In een ondergelopen straat, die bijna helemaal verlaten is, loopt een paard.)

DE DRUKKE, SPANNENDE MUZIEK SPEELT VERDER

In Zierikzee op Duiveland is het gebied rond de grote kerk droog gebleven.
Men heeft hier het geredde deel van het vee bijeengebracht.
Op een door witte lakens afgebakend terrein landen geregeld helikopters om voedsel en medicamenten aan te voeren en mensen uit het stadje te evacueren.
Op de westpunt van Goeree werd Stellendam voor een deel van de bodem weggevaagd.
Het water staat op sommige punten nog hoog in de straten.
Van alle kanten snelden schepen naar dit havenplaatsje om de bevolking te helpen.
Ook vliegtuigen namen aan de hulpverlening deel en wierpen er onder andere voedsel en zandzakken neer.

(Een vliegtuig vliegt laag over de haven. Twee mannen tillen een vrouw op en brengen haar naar een schip. Nog een vrouw wordt aan boord geholpen.)

DROEVIGE MUZIEK

Vrouwen en kinderen worden geëvacueerd.

(Twee mannen in uniform ondersteunen een vrouw. Door een overstroomde straat vaart een bootje.)

DE DROEVIGE MUZIEK SPEELT VERDER

Bij de berging van het huisraad assisteren onze matrozen maar slechts weinig kan gered worden.

(Een ondergelopen gang.)

Ook hier heersen een nood en een leed waarvan men zich geen voorstelling kan maken.

(De daken en de muren van twee huizen zijn totaal vernield. Het water dat de huizen omringt, ligt vol met grote stukken puin.)

DE DROEVIGE MUZIEK SPEELT VERDER

(Een deel van het dak van een boerderij is verdwenen. Rond de boerderij ligt water. Aan boord van een schip liggen twee lijkkisten met een touw vastgebonden.)

27 mensen hebben in Stellendam het leven verloren.

(Een groepje mensen staat bij elkaar. Meerdere mannen dragen een lijkkist, terwijl ze door het gras van een dijk lopen. Een man met een ingevallen gezicht staat voor zich uit te staren. Een helikopter vliegt over een overstroomd gebied. Een man aan boord kijkt naar beneden.)

DE DROEVIGE MUZIEK SPEELT VERDER

Op vele plaatsen in dit verdronken land zijn op daken en zolders van afgelegen boerderijen dagenlang mensen geïsoleerd geweest.
Helikopters van verschillend type met Amerikaanse, Engelse, Belgische en Nederlandse piloten hebben in dit gebied, waar ten gevolge van de verwoestingen vaak boten niet konden varen, vele mensen in veiligheid gebracht.
Zij werden uit de polders op Goeree-Overflakkee naar een klein landingsterrein in de omgeving van Middelharnis gebracht.
Als grote, gonzende wespen vlogen de machines met hun kostbare last af en aan.
Er was een organisatie geïmproviseerd die de mensen opving hielp waar mogelijk was en hen begeleidde naar de boten waarmee ze hun eiland zouden verlaten.

(Mensen lopen achter elkaar aan, terwijl een helikopter wegvliegt. Twee andere, kleinere helikopters stijgen ook op.)

DRUKKE, SPANNENDE MUZIEK

Toen de luchtbrug eenmaal goed functioneerde werden op één dag meer dan 400 mensen op deze wijze uit het rampgebied gered.

(Een helikopter vliegt over een weg heen waar mensen lopen.)

Prins Bernhard kwam zich van de reddingsacties bij Middelharnis op de hoogte stellen en liet zich door de buitenlandse piloten uitvoerig inlichten.
Later begaf hij zich in gezelschap van de burgemeester van Middelharnis naar het stadje zelf, waar hij met vele evacués sprak.

(Prins Bernhard praat met enkele vrouwen en schudt ze de hand.)

VREDIGE MUZIEK

De prins was ook gedurende geruime tijd aanwezig bij de inscheping van de ontheemden, die voor het merendeel naar het evacuatiecentrum in Rotterdam werden overgebracht.

(Een man in een uniform heeft een baby vast die in een deken is gehuld. Drie mannen helpen een kind bij het verlaten van een binnenschip. Een man met een peuter in z'n armen, stapt een kade op. Ook een hond verlaat via een plank het vaartuig. Koningin Juliana staat met iemand te praten.)

DE VREDIGE MUZIEK SPEELT VERDER

Elders in het land bracht koningin Juliana een bezoek aan de geëvacueerden.
Zij onderhield zich met de getroffenen en sprak hun opbeurende woorden toe.
De kleintjes zijn zich nog niet bewust van de grote rampspoed die hun omgeving en hun geboortestreek trof.
Daar in het zuidwesten gaat de strijd aan het waterfront nog altijd verder.
Amfibievoertuigen van het Amerikaanse leger in Duitsland zijn onze Nederlandse reddingsploegen te hulp gekomen in het ondergelopen gebied, waaruit nog altijd mensen vluchten die tot het laatste ogenblik waren achtergebleven.

(Een man met een hoed op loopt met z'n fiets aan de hand door een gebied dat volledig onder water staat. Meerdere groepjes mensen lopen over een modderige weg op een dijk.)

STRIJDLUSTIGE MUZIEK

DE STRIJDLUSTIGE MUZIEK GAAT OVER IN RUSTIGE MUZIEK

Op vele punten in het rampgebied trekken over drooggevallen stukken grond lange colonnes vluchtelingen.
Achter hen liggen hun bedrijven en hun huizen en de bodem die hun zo dierbaar is en waarvan het water zich nu heeft meester gemaakt.
Zij moeten evacueren omdat zij in hun land voorlopig niet meer kunnen leven er geen bestaan meer kunnen vinden en er nog blootstaan aan de dreiging van nieuwe watervloeden die door de gaten in de dijken naar binnen kunnen stromen.

(Langs de kant van een weg zitten en staan mensen. Een vrouw en een kindje worden op een amfibievoertuig geholpen, terwijl andere mensen staan te wachten.)

DE RUSTIGE MUZIEK SPEELT VERDER

Ergens in ons land zullen deze mensen een tijdelijk tehuis vinden.
Nederland zal hen liefdevol opnemen.
Maar hun gedachten zullen blijven bij de grond die zij bewerkten bij de dorpen waarin ze woonden en bij de doden die ze moesten achterlaten, nu al meer dan 1.300.

(In een amfibievoertuig zitten vrouwen in klederdracht. Iemand houdt een rieten koffertje vast. Een vrouw zit naar het golvende water te turen. Een man met een boerenpet op kijkt achterom.)

DE RUSTIGE MUZIEK SPEELT VERDER

Het Nederlandse volk, waarvan deze mensen deel uitmaken wij allen zullen hen moeten helpen.
Geen offer mag te groot zijn om deze landgenoten weer te doen terugkeren naar hun land.
Het land dat nu nog verdronken ligt, maar dat weer boven zal komen.

(Het beeld wordt zwart.)

Op 1 februari 1953 werd Nederland 's nachts verrast door enorme hoeveelheden water.

Horrorscenario

Video download en uitgeschreven tekst

INTERVIEWER: Kan het weer gebeuren dat we, zeg maar, worden getroffen door een grote watersnood en wat is daarvoor nodig?
We hebben het altijd over de 'ongelukkige samenloop van omstandigheden'.
Wat is nou de allerongelukkigste samenloop van omstandigheden denkbaar?
Het horrorscenario? Eens in de tienduizend jaar?
Ja.

-Hè?

Maar volgens Murphy kan het dus, hè? Maar eens in de 10.000 jaar.
Morgen?
-Nou ja, dan... Nou, morgen niet, nee.
De weerberichten zijn gunstig. Volgende week.
INTERVIEWER: Volgende week.
MAN: Het komt zelden voor maar dan moet je dus eerst een aantal dagen zuidwestenwind hebben.
Dan wordt het water van de Noordzee naar het noorden gedreven.
Dan krijg je als het ware een waterbult daar in die Noordzee en in die Duitse Bocht.
Dan moet die wind ruimen naar noordwest. Dat doet hij meestal wind krimpt zelden, maar ruimt meestal van zuidwest naar noordwest.
Dan een langdurige storm, groot stormveld.
Dan krijg je een geweldige ophoping van water tegen de kusten.
Dan de twee astronomische factoren.
Hè, de maanfase, bij vollemaan heb je dus laag springtij bij nieuwemaan staan ze eigenlijk samen aan één kant heb je hoog springtij.
Afstand aarde-maan heel erg gering dan heb je dus een flinke verhoging daardoor.
En dan ook nog hoogwater in de grote rivieren dan krijg je dus een soort botsing tussen die twee hebben niks met elkaar te maken, maar toevallig gebeurt dat dan en dan natuurlijk de toestand van het land.
En als dat allemaal samengaat, dan heb je dus een heel rijtje ja, dan gaat het natuurlijk helemaal verkeerd.
En dan helpt geen deltahoge dijk?
Nee, daar helpt, denk ik, geen deltadijk, geen deltahoogte bij, dan...
Maar goed, dat gebeurt pas dus over tienduizend jaar of iets eerder.
Of iets eerder.
-Ja, dat weet je dus niet, hè?
Daar moet je maar van uitgaan. Ja, ik kan het ook niet helpen.

Weerhistoricus Jan Buisman schetst een samenloop van omstandigheden die leidt tot de ergst denkbare overstroming.

Nederland Waterland

Video download en uitgeschreven tekst

(Zwart-witbeelden van een overstroming. Mensen ploeteren met de fiets aan de hand door het water. Beeldtitel: Nederland Waterland. Veilig maar kwetsbaar. Een vrouw blikt terug:)

INGETOGEN MUZIEK

VROUW: Om ons heen verdronken de mensen. En mijn vader, die kon dat zien. Die zat boven op het dak, zeg maar. Z'n eigen ouders zijn verdronken, die woonden tegenover ons.

(Zwart-witbeelden van mensen in bootjes. Een oudere man in een huiskamer:)

DE INGETOGEN MUZIEK SPEELT VERDER

MAN: Ik dacht dat ik het kende, maar ik ken het water nóg niet. Het is m'n vriend en het is m'n vijand.

(Een stadje omringd door water. Huizen met zandzakken. Een man bij een kasteel:)

DE INGETOGEN MUZIEK SPEELT VERDER

MANNENSTEM: Ikzelf moest toen evacueren zoals ook met mij zo'n 500.000 mensen hier in de Bommelerwaard. MANNENSTEM: Maar als je die blik van die mensen zag dat was zo enorm angstig, want die man zei ook: Als ik dadelijk thuiskom weet ik niet of ik nog bij m'n huis kan komen want als er een gat in de dijk valt, hoef ik niet meer naar huis.

(Aldus een boer in een stal.)

VROUW: Onze hond die wegdreef op een pak stro ik bedoel, de katten... Alles is vergaan, alles is verdronken. VOICE-OVER: Nederland is een waterland. Het water levert ons veel op, maar het kost ook veel. In 1953 werden we overvallen door het water vanuit zee. In 1993 en 1995 overstroomde het rivierengebied.

(De oudere man in de huiskamer bekijkt foto's. Het is Leendert Bécu, een voormalig ingenieur.)

LEENDERT BÉCU: Toen zijn dus de plannen gekomen jongens, ga de sluitgaten die dicht kunnen, ga maar dichtmaken. Dan kun je tenminste een dergelijke ramp waarschijnlijk voorkomen. En toen is dus de Deltadienst opgericht.

(Een foto van basaltblokken waarop zand wordt gestort.)

RUSTIGE, ELEKTRONISCHE MUZIEK

Ik werd gedirigeerd naar Bruinisse om Schouwen-Duiveland te verbinden met Flakkee. Toen is daar gedacht aan het dichtmaken met een kabelbaan.

(Foto's van de kabelbaan gevolgd door beelden van een kabelbaan die blokken beton stort in zee.)

DE RUSTIGE, ELEKTRONISCHE MUZIEK SPEELT VERDER

De Braakman was mooi, omdat je daar voor de eerste keer caissons gebruikte, hè?

(Sleepboten die een caisson verplaatsen.)

De proef met helikopters. Ik ben dikwijls met die helikopters meegevlogen en incidentjes meegemaakt. Eigenlijk, alle werken hebben toch een zekere bekoring, klein of groot. VOICE-OVER: De bouw van de Deltawerken startte in 1957. Veertig jaar later, in 1997, was dit megaproject, dat iedereen wel kent klaar met de oplevering van de Maeslantkering.

(Ria Geluk, oprichtster van het Watersnoodmuseum:)

RIA GELUK: Het Deltaplan is er natuurlijk absoluut gekomen voor de veiligheid en men was dáármee bezig maar ja, in de loop der jaren ging men toch ook inzien dat natuur, de ecologie, het milieu, maar ook de leefbaarheid dat die toch ook veel meer aandacht verdienden. En afsluiten houdt ook in dat het milieu enorm aangetast wordt. Door alle inspanningen en uiteindelijk de politieke beslissing om een kering te bouwen, zodat het zoute milieu gehandhaafd kan blijven en dat de mossel- en oestercultuur behouden blijven dat heeft er weer toe geleid dat de hele kijk op dat Deltaplan ook veranderd is.

(De kustlijn vanuit de lucht. De zee is kalm.)

VOICE-OVER: We kenden het gevaar vanuit zee. Nieuw was dat midden jaren negentig het gevaar opeens ook van de andere kant kwam, van de rivieren.

(Een rivier met een brug en groene oevers.)

NOL HOOIJMAIJERS: Nou, '93-'95 was natuurlijk toch wel iets extremer heel kort op elkaar. De overheid heeft daar toch toen heel goed haar best op gedaan en dan zeggen van: we kunnen niet ten eeuwigen dage die dijken blijven verhogen want dan staan we niet meer in voor de stabiliteit. Daar is dan het programma Ruimte voor de Rivier geboren.

(Aldus Nol Hooijmaijers, veehouder in de Overdiepse Polder.)

VREDIGE MUZIEK

JACQUES MOMBERS: Kijk, ik ben er zelf van overtuigd het blijven verhogen van dijken is geen optie. De rivier is eigenlijk al eeuwenlang in een keurslijf gedrongen en nu is het zo dat de rivier dus meer ruimte krijgt. Dat houdt in dus dat er overloopgebieden worden gemaakt met name hier rondom het kasteel ook. Een gebied dat eigenlijk voorheen een agrarische functie had wordt nu weer teruggegeven aan de natuur.

(Aldus Jacques Mombers, medewerker Slot Loevestein.)

DE VREDIGE MUZIEK SPEELT VERDER

Ja, je moet dan zien dat Loevestein echt een eiland is tussen Maas en Waal een immense watervlakte, waarbij het water hier in de omgeving ruim anderhalve tot drie meter hoog staat en het is gewoon één grote zee rondom het kasteel hier.

(Beelden van het slot en het rivierlandschap. Koeien staan te eten in een stal. Nol:)

RUSTIGE MUZIEK

HOOIJMAIJERS: De huidige waterkering wordt dan verlaagd zodat het gewoon op een natuurlijke manier over de dijk komt. Dus er komt geen kunstwerk in, er komt geen klep in het komt gewoon op een natuurlijke manier in de polder en dan stroomt de polder gewoon... ja, gewoon... mee. Dus zodoende is dan toch gekozen voor een achttal terpen en een nieuwe waterkering langs het Oude Maasje en op die terpen, daar de boerderijen op.

(De veehouderij met een woonhuis ernaast. Nol opent een schuifdeur en gaat de stal in.)

DE RUSTIGE MUZIEK SPEELT VERDER

We kijken daartegenaan als iets wat we bij hebben gedragen aan het probleem in Nederland. Dat toch andere, bewoonde gebieden droge voeten kunnen houden en dat dan de polder meestroomt.

(Ria in het museum bij een lijst met omgekomen mensen.)

RIA GELUK: Als je de ramp hebt meegemaakt wil je gewoon dat er een dam ligt en dat je voor je veiligheid beschermd wordt tegen de zee. En we hebben gedacht met de Deltaplannen dat we technisch de zee de baas konden zijn dat we technisch het water op konden lossen. En we komen er nu al een poosje achter dat dat niet zo is, denk ik. Dat er een natuur is, dat er krachten zijn op deze wereld, van water, van wind die soms toch wel wat sterker zijn dan wat wij als mensen, ook al zijn we heel knap, altijd kunnen overwinnen. En we zullen ermee moeten leren leven, en dat leren leven mét dat is natuurlijk toch een term, hoe je het ook maar uit wilt leggen léren leven met heeft met duurzaamheid natuurlijk te maken dat je omgaat ook met dat water. Nou, dat is natuurlijk voor Zeeland maar ook voor Nederland een gemeenplaats, maar het is wel waar.

(Een waterkering vanuit de lucht.)

VOICE-OVER: Nederland is goed beschermd tegen het water maar blijft kwetsbaar. We moeten rekening houden met de verandering van het klimaat. De zeespiegel stijgt, de bodem daalt. We krijgen steeds vaker te maken met periodes dat we veel water te verwerken hebben en soms kan het heel lang heel droog zijn. Ons werk aan Nederland is nooit klaar. We moeten blijven werken aan onze veiligheid ook voor toekomstige generaties. Nederland is een uniek land met unieke oplossingen. Met het nieuwe Deltaprogramma zijn oplossingen in de maak waarmee we beter voorbereid zijn op de toekomst.

(Nol in z'n stal:)

HOOIJMAIJERS: Het is gewoon een must om met de overheid samen te werken. Ik kan iedereen aanraden van: zet geen hakken in het zand ga met elkaar in gesprek, probeer ideeën die draagvlak hebben, te realiseren en ook bij die mensen waar te maken, en dan zit je aan tafel en probeer daar dan gewoon gebruik van te maken.

(Het rivierlandschap en de kust vanuit de lucht. Het Nederlandse wapenschild op een blauwe achtergrond. Beeldtekst: Een productie van het ministerie van Infrastructuur en Milieu.)

Nederland is een waterland. Een groot deel ligt onder zeeniveau. Nederland is goed beveiligd, maar blijft kwetsbaar.

Tsunami in Japan

Uitgeschreven tekst

(Een Japans nieuwsitem. Voice-over:)

DEZE VIDEO HEEFT EEN JAPANSE VOICE-OVER

(Verkeer staat stil op een weg.)

(Een groen lijntje omcirkelt drijvende voertuigen in de verte. Plotseling nadert van achteren een stroom donker water het stilstaande verkeer.)

(Een auto wordt meegesleurd door het water.)

(De stroom water is veranderd in een kolkende watermassa vol puin waar ook de meegesleurde auto in verder drijft.)

(De auto's kunnen geen kant op.)

(Een busje staat schuin over de weg.)

(Het busje komt dichterbij.)

(Een auto knalt op het busje. Puin drijft voorbij.)

(Auto's drijven kriskras door elkaar en liggen klem tussen pallets en andere grote brokstukken in het donkere, verwoestende water.)

(Een ravage van puin en auto's.)

Een Japanner wordt in zijn auto overvallen door de tsunami en filmt de verwoestende kracht van deze vloedgolf.

Vloedgolf sleurt alles mee

Uitgeschreven tekst

(Een kustlijn met huizen die door een hoge, stenen muur worden gescheiden van het water, waar verschillende plezierboten in liggen. Plotseling drukt een kolkende watermassa de boten met veel kracht tegen de muur aan. Een van de boten kantelt en verdwijnt vervolgens achter de muur.)

ZACHT GEROEZEMOES

EEN MANNENSTEM PRAAT ZACHT IN HET JAPANS

DE JAPANSE MANNENSTEM PRAAT VERDER

(Terwijl de golf aan kracht wint, slaat het zwarte water even verderop over de afscheiding, die ook als dijk fungeert. Meerdere voertuigen tuimelen over de rand van de dijk.)

HET GEROEZEMOES WORDT LUIDER

VERSCHILLENDE KRETEN

HARD GERAAS

(Het kolkende water stroomt over een verlaten weg en duwt busjes opzij die op een parkeerplaats staan. De weg is onder het water verdwenen en de watermassa stroomt steeds verder landinwaarts waarbij ze auto's meesleurt.)

(Een grote boot drijft stuurloos in de richting van een lage brug even verderop. Op een balkon staan mensen alles te filmen. De achtersteven van de boot tikt de brug kort aan, waarna het vaartuig kantelt. De boot schuift van de dijk en verdwijnt op z'n zij onder de brug.)

GERAAS

(Een klein bootje wordt over de dijk gegooid en kapseist. Intussen drijft de wilde watermassa nog een groot vaartuig in de richting van de brug. Vlak vóór de brug valt ook dit vaartuig van de dijk, boven op het gekapseisde bootje. De grote boot deint hevig heen en weer in het woeste water.)

EEN MANNENSTEM PRAAT JAPANS

(Auto's drijven kriskras door elkaar in de ondergelopen straten. Het gebied is veranderd in één grote, kolkende watervlakte.)

ZACHT GERAAS EN GEROEZEMOES

(Langs verschillende gebouwen, die dicht op elkaar staan, raast een zwarte golf met witte schuimkoppen. Even lijkt het water rustig, maar in de verte komt een volgende golf aangerold.)

De Japanse stad Miyako wordt getroffen door een vloedgolf. De kracht waarmee hij buiten de oevers treedt is enorm.

Overstroming in Passau

Uitgeschreven tekst

(Een ondergelopen straat met witte en gele huizen. Vier mensen zijn bezig bij een pand. Mannen in zwarte werkkleding met witte reflectiestrepen stapelen zandzakken op. Een man tilt twee zandzakken op, terwijl een ander een lange plaat hout tegen de pui van een winkel plaatst. Twee vrouwen staan te praten. Een tweede plaat schuift tegen de eerste.)

GERUIS EN GEKLETTER VAN WATER

MOTORGERONK

GEROEZEMOES

(Een stel fietsen staat in het water. Tegen een gevel is een muur van zandzakken opgestapeld, met een groot stuk donkergrijs plastic erachter.)

LUID MOTORGERONK

Beelden van de overstromingen in het Duitse Passau van juni 2013. De Donau is buiten haar oevers getreden.

Evacuatieverhalen

Carolien is voorbereid

Video download en uitgeschreven tekst

Ik ben Carolien Nijland en ik woon in het mooie dorpje Woltersum.
Ik ben moeder van vier kinderen.
Woltersum is gelegen in een kom.
Het is hier in het centrum van het dorp, is het gewoon behoorlijk lager dan de dijk.
Het water zou hier dan ook anderhalve meter hoog komen te staan.
Nou, mijn zoontje is vier, dus die komt niet zo hoog.
Die heeft z'n zwembandjes wel nodig.
En dat maakt je wel bewust van je kwetsbaarheid dan.
In januari 2012 moesten we allemaal ons huis uit omdat de dijk hier in Woltersum op springen stond.
En toen zijn we allemaal geëvacueerd, toen zijn we twee dagen uit huis geweest.
En dat was natuurlijk wel een zeer indrukwekkende ervaring.
Ik was daar absoluut niet op voorbereid.
We hebben de avond daarvoor nog met...
Toen was er bijna een dijkdoorbraak in Tolbert toen heb ik met mijn kinderen hier nog aan tafel gezeten en hebben we YouTube-filmpjes gekeken hoe erg het wel niet zou zijn als de dijk door zou breken, en dan 's nachts ontdek je dus dat je eigenlijk zelf ook niet veilig woont omdat dat bij jou ook kan gebeuren.
En ik ben gek op water, maar niet als het tot zo hoog in je huis staat dus dat maakte het wel heel bijzonder.
Ik slaap zelf boven en door de meervoudige handicap van m'n zoon kan hij mij 's nachts niet alarmeren en dan is het toch prettiger dat z'n bed wat hoger staat.
Wat betreft het noodpakket: ik heb daar natuurlijk wel over gelezen en ik heb dat niet in een doos in de hal staan, of in de bijkeuken maar eigenlijk heb ik alle dingen die daarin genoemd worden, wel in huis.
Ik heb altijd batterijen in huis, en vuilniszakken en dekens.
Het ligt niet allemaal bij elkaar, maar het is er zeker.
Er wonen hier best nog wel wat oudere mensen.
Kijk je of die nog hulp kunnen hebben.
Maar in eerste instantie denk ik natuurlijk om m'n vier kinderen daar heb ik m'n handen vol aan, en euh...
Ja, dan neem ik wel belangrijke dingen mee, zoals medicijnen luiers voor m'n oudste zoon, dat is heel belangrijk, daarzonder kan ik niet.
Verder heb ik dat niet speciaal voorbereid.
Om mij voor te bereiden of om mij op de hoogte te houden is voor mij de belangrijkste bron, is Twitter en RTV Noord en die heb ik gelukkig met mobiele telefoon bij de hand.

In januari 2012 dreigde een overstroming door noodweer. Carolien weet nu het belang van een goede voorbereiding.

Marry vertelt over 1953

Video download en uitgeschreven tekst

(Een vrouw met een sjaal om staat peinzend te kijken. Achter haar ligt de zee. Beeldtekst: Marry Kloet-de Vlieger. Marry is vier jaar als het gezin wordt overvallen door het water. Ze overleeft de ramp dankzij kordaat ingrijpen van haar vader.)

INDRINGENDE MUZIEK

MARRY KLOET-DE VLIEGER: Ik had nog twee zusjes dus ons gezin bestond uit vijf mensen.
En ik werd gewekt 's morgens vroeg om halfzes door mijn vader.
Wij sliepen boven en mijn ouders sliepen beneden en die waren wakker geworden door het water dat in de kelder liep.
En mijn moeder zei tegen mijn vader: Moet je eens luisteren ik hoor water lopen.
Dus mijn vader draaide zich om en gromde: Jij hebt ook altijd wat.
Dus ging rustig verder.
En op een gegeven moment zei hij: Nou, dan ga ik wel kijken.
En toen ging hij kijken en toen lag er buiten... of lag er water.
Dus toen is hij naar boven gekomen heeft ons wakker gemaakt, dus de drie meiden.
En heeft mij mee naar beneden genomen.
En hij zette mij dus midden ja, het was niet midden in de nacht, het was halfzes 's morgens.
Het was natuurlijk nog donker, dus hij zette mij op de dijk en hij zei tegen mij: En jij blijft daar zitten tot ik terugkom.

(Ze slikt.)

Nou, dus ik bleef zitten en hij ging weg.
Ik heb gegild, dat weet ik nu nog, ik heb zo gegild.
Het was zo donker. Het was de storm die... Het was verschrikkelijk.
En voor mijn gevoel kwam mijn vader nooit meer terug.

(Zwart-witbeelden van zeewater dat tussen palen door waait. Golven slaan door de wind tegen een kade aan.)

DE INDRINGENDE MUZIEK SPEELT VERDER

Voor mijn gevoel heb ik daar een hele nacht gezeten maar dat is natuurlijk niet zo. Dat is...
En mijn vader is teruggegaan om mijn moeder en mijn andere twee zusjes.
En dat water steeg natuurlijk heel snel, dus toen hij terugkwam kon hij het huis al niet meer binnen vanwege de druk van het water.
En toen heeft hij een ruit ingeslagen en zo mijn moeder en mijn zusjes naar buiten gehaald en zo zijn ze dus gedrieën naar de dijk gelopen om die schuur en om die boerderij heen.
En toen kwamen mijn ouders om die hoek en toen was de stroming zo snel dat mijn zusje, die in de armen van mijn moeder zat gewoon vooroverviel in het water, om welke reden weten we niet meer maar dat zal die stroom wel geweest zijn.
En ze hebben een heel gevecht gehad om door dat water heen boven op die dijk te komen.
Hij kwam op de dijk en toen viel hij op z'n knieën en toen dankte hij God dat het gezin gered was.
Niet woest dat het gebeurd was, maar dat ze gered waren.
Als ik nu mijn eigen kleindochter zie, en die is vier jaar nu realiseer ik me pas wat dat was om, ook voor mijn vader mij op die dijk te zetten als een kind van vier jaar en dan zeggen: Jij blijft zitten tot ik terugkom.
Ik hoor het hem nog zeggen. Het vertrouwen dat hij dan in mij had en dat ik ook niet ging staan, dat ik alleen maar zat te gillen.
En dat hij weer terugging, weer terug dat water in, om mijn moeder te halen ja, als je daar later aan denkt, dan, ja, dat is ongelooflijk.

(Opnieuw een peinzende Marry met achter haar de vlakke, kalme zee.)

INDRINGENDE MUZIEK TOT HET EIND VAN HET PROGRAMMA

Marry Kloet-de Vlieger wordt overvallen door het water. Ze overleeft dankzij kordaat ingrijpen van haar vader.

Rinus vertelt over 1953

Video download en uitgeschreven tekst

(Een man met wit haar staat peinzend te kijken. Achter hem ligt de zee. Beeldtekst: Rinus den Haan. Rinus is 17 jaar en vlucht met zijn ouders en broer naar de zolder als het water komt. Het huis stort in en er volgt een dramatische overlevingsstrijd. Rinus praat voor het eerst over de gebeurtenissen van toen.)

INDRINGENDE MUZIEK

Het water kwam al.
En ja, je kon niks anders doen toen dan wachten.
Als je eenmaal boven zit, dan moet je wachten wat of er gaat gebeuren.
Komt het water tegen je vloer aan, en dan is het gebeurd.
Dan wordt het dak opgelicht, het klapt in elkaar...
Als je dan niet op het dak zit, dan ben je te laat.
Wij waren dat gelukkig toen wel, bij onze woning.
We werden weggedreven, achter langs de molen, naar een volgende straat toe.
Maar daar kon je eerst niet... Daar kon je vlot niet komen.
Want dat spul dat 's morgens voorbijgedreven was dat was allemaal voor die woning, dus daar kon je niet door.
Dus ja, van het ene op het andere springen en erdoor zakken, het water in, natuurlijk. Ja.
Goed, je komt toch weer boven, en alsmaar klauterend om bij die woning te komen, want daar konden we naar binnen.
We hebben toen bij die mensen droge kleren gekregen en er zaten er nog meer, hoor.
Ja, en maar afwachten wat er nu nog gaat gebeuren.
En daar ging hetzelfde gebeuren als bij onze eigen woning.
Het water tegen de vloer aan, opgelicht, dak klapte naar beneden en...
En vermoedelijk, dat vermoeden wij, is onze moeder daartus tussen vloer en dak...

(Met samengeknepen lippen vecht hij tegen z'n tranen.)

Maar wij zaten op het dak.
Maar m'n vader was bij m'n moeder gebleven.
En misschien twee, drie tellen nadien dat wij al op het dak zaten kwam m'n vader boven water.

(Met z'n wijsvinger veegt hij de tranen uit z'n rechteroog. Hij neemt z'n kin in z'n hand en wrijft erover.)

En het eerste wat hij toen zei: Jongens, je moeder is verdronken.

(Hij haalt lichtjes z'n schouders op.)

Maar goed, we hebben hem op het vlot gekregen.
Helemaal doorweekt en nat, natuurlijk.
En ja, dan drijf je weer verder.

(Zwart-witbeelden van water dat snel langs een ingestort huis stroomt. Ook door een straat met een bruggetje kolkt water. Een brede stroom verplaatst zich tussen verwoeste huizen door.)

DE INDRINGENDE MUZIEK SPEELT VERDER

Gingen we langs een schuur.
Ik sprong erop, op die schuur, maar m'n vader en m'n broer, die konden niet meer.
En die werden weggedreven en ik heb ze nooit meer levend gezien.
En toen was het inmiddels, ja, bijna nacht.

(Hij bedwingt z'n tranen. Rinus heeft wit haar en draagt een trui met strepen.)

Toen kon ik natuurlijk niks anders doen, de dakpannen waren er al af, van dat dak gewoon een plekje zoeken, want er zaten nog meer mensen op en jezelf vasthouden aan de panlatten en voor de rest kon je anders niks meer doen.
Want toen was het inmiddels nacht, vroeg nacht.
En toen heb ik de verschrikkelijkste nacht van m'n leven meegemaakt.

(Hij bijt op z'n lippen en z'n ogen vullen zich met tranen. Beelden van schuimende golven met daaroverheen de tekst: De andere dag weet Rinus zich met een buurjongen in veiligheid te brengen. Hij wordt geëvacueerd naar Oost-Souburg. Daar blijkt dat twee van zijn jongere zusjes de ramp ook hebben overleefd.)

WINDGERUIS

INDRINGENDE MUZIEK TOT HET EIND VAN HET PROGRAMMA

Rinus den Haan vlucht naar zolder als het water komt. Het huis stort in en er volgt een dramatische overlevingsstrijd.

Maddy vertelt over 1953

Video download en uitgeschreven tekst

(Een vrouw in een winterjas met een bontkraag staat peinzend te kijken. Achter haar ligt de zee. Beeldtekst: Maddy de Looff-Klipper. Maddy (12) brengt twee angstige nachten door op de zolder van het ouderlijk huis in Stavenisse. Ook de twee poesjes voegen zich bij het gezin. Maar tot haar grote verdriet moet Maddy ze achterlaten als ze worden gered.)

INDRINGENDE MUZIEK

Op een gegeven moment, toen hoorden we gemauw, angstig gemauw en toen durfden we een heel klein beetje het dakraam open te doen en daar kwamen onze twee poezen.
Die waren aan komen drijven op een stuk dak van de schuur en die klommen tegen ons dak op.
Die hadden waarschijnlijk ons gehoord, dat weet ik niet een zwarte en een bonte poes en die kwamen naar binnen nou, die twee poezen wáren blij, en wij waren blij.
En het werd weer nacht, en weer kwam de vloed, en weer héél angstig want de binnenmuren waren bij ons allemaal uit het huis al.
Toen was het maandag en toen zagen we dat er in de verte een roeiboot aankwam.
En ja, die poezen mochten niet mee dus m'n vader was ook een dierenliefhebber dus de pan water neergezet, de pan melk neergezet een stuk van de worst afgesneden en zo hebben we de twee poezen achtergelaten.
Het was best wel verdrietig, natuurlijk.
Toen kwamen we bij het dorp aan. Nou ja, daar was het één groot drama.
Er waren héél veel mensen verdronken en er waren héél veel huizen weggeslagen.
Er waren twee dijken die nog een klein beetje intact waren.

(Zwart-witbeelden vanuit de lucht van huizen, omringd door water. Een lange rij huizen met aan weerskanten een watervlakte. In een ondergelopen straat staat een paard.)

DE INDRINGENDE MUZIEK SPEELT VERDER

We zijn 's nachts met een grote boot naar Rotterdam vertrokken.
In Rotterdam zijn alle mensen van die boot opgevangen in de Ahoy-hallen.
Vanuit de Ahoy-hallen zijn we opgehaald door mensen die ons kenden.
Ik ben daar gebleven tot augustus.
Nadien was de zomervakantie voorbij en toen mocht ik weer naar Tholen.
Daar ging ik naar de mulo, van Stavenisse naar Tholen en ik liep in Tholen in september toen de school gestart was en daar zag ik m'n poes. Ik denk: dat is mijn poes.
Ik riep hem en hij kwam gelijk naar me toe en kopjes geven en kroelen.
Ik denk: hé, hoe kan dat nou? Onze poes was kwijt en nou loopt hij hier in Tholen.
Dus ja, terwijl ik daar met die poes aan het kroelen was kwam er een ander meisje en ze riep: O, heb jij m'n poes vast.
Ik zeg: Nee, dat is mijn poes.
Dus dat was even een beetje een touwtrekkerij.
Dus ik ben meegegaan naar het huis van die ouders en ja, die vader zegt: Dat klopt, want daar en daar woonden ze en daar heb ik die poes gevonden.
Hij zegt: Het is wel toevallig dat jij nou hier loopt en die poes gevonden hebt.
Maar mij kwam die poes rechtens toe, dus ik heb die poes meegekregen en die poes heeft nog héél lang bij ons gewoond.

(Opnieuw een peinzende Maddy met achter haar de vlakke, kalme zee.)

INDRINGENDE MUZIEK TOT HET EIND VAN HET PROGRAMMA

Maddy de Looff-Klipper brengt met twee poesjes twee angstige nachten door op de zolder van het ouderlijk huis.

Wim vertelt over 1953

Video download en uitgeschreven tekst

(Een man met wit haar staat peinzend te kijken. Beeldtekst: Wim Schot. Wim is 24 jaar als hij met een vriend tientallen mensen in veiligheid brengt. Ze varen door de straatjes van Zierikzee en later in de Vierbannenpolder om mensen van de huizen te halen.)

INDRINGENDE MUZIEK

WIM SCHOT: Wij zijn een mosselvissers-geslacht.
Ik woonde in de haven. M'n vader ook.
Ik was pas getrouwd, ik had een kindje van vijf maanden.
Zaterdagsavonds komt m'n vader naar me toe die zei: Wim, dat komt niet klaar vanavond, vannacht.
Ik zei: Wat doet erop?
Ja, ik had het natuurlijk zelf ook wel gezien.
Hij zei: Het is... Het moet laagwater wezen en het is hoogwater.
Hij zei: Er komt een tij op een tij.
Hij zei: Ga maar gauw je vloedplanken smeren.
Wij hadden van die vloedplanken. Die zette je voor de deuren dan kwam het water weleens op de stoep, maar verder kwam het niet en dan tegen die vloedplanken aan, dat het niet in de gang kon lopen.
Maar dat water kwam zo hard, dat was verschrikkelijk.
De vloedplanken hielpen niet, dat steeg maar, dat steeg maar tot het water manshoog in de kamer stond.
Dus ik zat met m'n vrouw en kind boven.
Ja, toen hebben we moeten wachten boven totdat het water ging zakken natuurlijk.
Want van eb natuurlijk, van eb kwam de kade weer droog en die is ook droog gebleven verder.
Maar in Zierikzee zelf, daar stond zo veel water dat de mensen allemaal op de dakjes zaten, schrijlings.
Dus die moesten we helpen.
En die ben ik ook gaan helpen met een vriend van me, met een bootje.
Ik heb er ik weet niet hoeveel aan de wal gezet en dat waren allemaal grote gezinnen in die straatjes.
Het waren allemaal kleine huisjes, maar grote gezinnen.
Dus die hebben we allemaal aan de dijk gezet.
Maar er komt een neef van me aanlopen die zei: Wim, luister eens, in de Vierbannen is het veel erger, hoor.
Hij zei: Hier kunnen ze elkaar nog een beetje helpen.
Hier zijn er meer, maar in de Vierbannen is geen mens.
Hij zei: Daar is het verschrikkelijk.
Dus toen ben ik met ze meegegaan. Toen hebben we een boot versierd.
Toen hebben we nog een trekker versierd, die nog droog gebleven was en toen zijn we naar de Vierbannen gereden.

(Zwart-witbeelden van een gebied dat volledig blank staat. Het water dat twee vernielde huizen omringt, ligt vol met grote stukken puin. Twee mensen in een bootje helpen een man die vastzit in een boom.)

DE INDRINGENDE MUZIEK SPEELT VERDER

En toen zijn we eerst die boerderijtjes allemaal afgegaan en geregeld terug naar de dijk brengen.
Capelle hebben we leeggehaald, ik geloof dat we 49 mensen van Capelle gehaald hebben.
Allemaal stijf als, afijn als planken die mensen kan je het begrijpen, die zaten allemaal op die dakjes.
Die dakjes waren maar zo veel meer boven water. Dus dan weet je het wel.
Toen op den duur zijn we onder Nieuwerkerk terechtgekomen.
En ik zei tegen m'n maat: Er staat er één te zwaaien door een dakraampje.
Terstond ernaartoe.
En dat was een man alleen, die zat op een zoldertje.
Dat zoldertje, daar stond zo veel water op.
Die man stond tot aan z'n middel in het water op dat zoldertje.
Dus ik er ook in, in dat Hij zei: Schipper, wil je even dat koffertje voor me pakken, alsjeblieft, dat daar drijft.
Dus ik pak dat koffertje en ik geef dat aan m'n maat.
Maar ik zei: Eruit, hoor, want het huisje staat op kiepen.
Ja, hij zei: Ik zal het proberen.
Maar die man kon niet door dat dakraam heen, die was te dik.
Dat waren vroeger van die dakraampjes, die ken je wel, hè, die...

(Wim denkt even na.)

En mijn maat trekken en ik duwen, want ik zat ook klem natuurlijk.
Dat huisje stond zo.
En zo hebben we hem erdoor getrokken met dakraam en al.
Toen hebben we hem zo in het bootje gezet.
En toen ben ik er gauw uit geklommen en we waren tien meter weg en daar ging het huis.

(Hij glimlacht.)

Boem. Ja.
Dus we zetten die mensen af en we gingen terug want er moesten nog meer mensen gered worden natuurlijk.
Toen riep die man: Schipper!
Nou hadden ze dat dakraam van hem af gehaald en toen had hij z'n koffertje opengedaan.
Hij zei: We hebben het verkeerde koffertje meegenomen.
Ja, o.
Hij zei: Hier zit niks als een fietspompje in.
Ik zeg: O. Ja. Hij zei: Er waren twee koffertjes één met centjes en één met een fietspompje.
Maar hij zei: Ik dacht dat het het goeie was.
Ja, ik zei: We kunnen er niks meer aan doen, jongen, want je hebt het gezien, hè?
Ja. Hij zei: Het is allemaal weg. Maar hij zei: Ik heb het leven nog.
En zo is het. Hè?

Wim Schot brengt tientallen mensen in veiligheid. Hij vaart in de Vierbannenpolder en door de straten van Zierikzee.